۱۴۰۴۳۱۳۹۰۰۰۲۲۶۱۴۳۳
بررسی لحظهای بهروزرسانی، ویژهٔ کاربران ثبتنامشده
دادنامه شماره ۱۴۰۴۳۱۳۹۰۰۰۲۲۶۱۴۳۳ مورخ ۱۴۰۴/۰۹/۰۴ هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع اعمال ماده ۹۱ قانون دیوان عدالت اداری نسبت به دادنامه شماره ۱۴۰۳۳۱۳۹۰۰۰۰۴۴۵۲۷۶ مورخ ۱۴۰۳/۲/۲۵ هیات تخصّصی بیمه، کار و تأمین اجتماعی (۱۴۰۴/۰۹/۰۴)
شماره دادنامه: 140431390002261433
تاریخ دادنامه: 1404/9/4
شماره پرونده: 0402188- 0206587
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
متقاضی: رییس دیوان عدالت اداری
موضوع شکایت و خواسته: اعمال ماده 91 قانون دیوان عدالت اداری نسبت به دادنامه شماره 140331390000445276 مورخ 1403/2/25 هیات تخصّصی بیمه، کار و تأمین اجتماعی
گردش کار: در پرونده کلاسه 0200605 هیات عمومی، ستاد کل نیروهای مسلّح شکایتی را به خواسته ابطال بند 2 ماده 4 دستورالعمل اجرایی بند (خ) ماده 88 قانون برنامه ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران در دیوان عدالت اداری مطرح نمود که موضوع جهت رسیدگی به هیات تخصّصی بیمه، کار و تأمین اجتماعی ارجاع شد و این هیات پس از رسیدگی به موضوع در نهایت به موجب دادنامه شماره 140331390000445276 مورخ 1403/2/25 حکم به رد شکایت صادر نمود. متن دادنامه مذکور به قرار زیر است:
" براساس بند (خ) ماده 88 قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، ایثارگران و فرزندان شهدا و آزادگان و جانبازان و رزمندگان با حداقل دوازده ماه سابقه حضور در جبهه برای یک بار از پرداخت مابهالتفاوت برای پانزده سال سنوات بیمهای ناشی از تغییر صندوق بیمه و بازنشستگی معافند. این مبلغ به عنوان مطالبه صندوق منتقل الیه از دولت منظور و در قالب بودجه سنواتی توسط دولت پرداخت و تسویه میشود. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سازمان برنامه و بودجه کشور، با همکاری بنیاد شهید و امور ایثارگران و سایر دستگاه های اجرایی ذی ربط، مستنداً به تصمیم جلسه مورخ 1398/6/20 هیات وزیران ابلاغی به شماره 55606/79173 مورخ 1398/6/28 دستورالعمل اجرایی بند (خ) ماده 88 قانون برنامه ششم توسعه را به تصویب کردند. براساس ماده 4 این مقرره، صندوق بیمه مقصد مکلّف است حداکثر ظرف مدت یک ماه پس از اعلام حق بیمه قابل انتقال از سوی صندوق بیمه مبدأ، نسبت به محاسبه مابهالتفاوت و اعلام و وصول آن اقدام کند و وفق بند (2) این ماده با توجه به مفاد بند (ژ) ماده 87 قانون برنامه ششم توسعه، در خصوص سایر بیمهشدگان، مابهالتفاوت متعلّقه حسب مورد به بنیاد شهید و امور ایثارگران و یا ستاد کل نیروهای مسلّح اعلام تا از محل اعتبارات مصوّب مربوط در قوانین بودجه سنواتی، به صندوق بیمه مقصد پرداخت گردد. با عنایت به این که حکم مقرّر در بند (ژ) ماده 87 قانون مذکور که براساس آن مقرّر شده مسیولیت رسیدگی و ارایه خدمات مطابق قوانین و مقرّرات به کلّیه جانبازان، آزادگان و خانواده معظّم شهدا که در بنیاد دارای پرونده ایثارگری هستند به عهده بنیاد بوده و مسیول رسیدگی و ارایه خدمات رزمندگان هشت سال دفاع مقدّس با معرفی و تأیید واحد یا مرکز امور ایثارگران نیروهای مسلّح با سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلّح جمهوری اسلامی ایران (ساتا) است، موضوعاً متفاوت از حکم مندرج در بند (2) ماده 4 دستورالعمل مورد شکایت است و صرف نظر از این که آییننامه تأمین اجتماعی نیروهای مسلّح واجد عنوان قانون نبوده و نیز میان بند (2) ماده 4 دستورالعمل مذکور و تبصره 4 ماده 34 این آییننامه تغایری وجود ندارد، علی هذا نظر به این که مقرره مورد شکایت با ابتناء بر ماده 88 قانون برنامه ششم توسعه به تصویب رسیده و مغایرتی نیز با قوانین ندارد در نتیجه با اتفاق آراء و مستنداً به بند (ب) ماده 84 دیوان عدالت اداری با آخرین اصلاحات و الحاقات بعدی مصوّب سال 1402، رای به رد شکایت صادر میشود. این رای ظرف بیست روز از تاریخ صدور، از سوی رییس یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است."
پس از صدور رای مذکور، ستاد کل نیروهای مسلّح به موجب نامههای شماره 3611/1/1122/16 ب مورخ 1403/3/12 و شماره 3611/1/1122/21 ب مورخ 1403/8/1 به این رای اعتراض نموده و متعاقب این اعتراض آقای دکتر مهدی دربین معاون قضایی دیوان عدالت اداری در امور هیات عمومی و هیات های تخصصی به موجب نامه شماره 9000/1456619/202 مورخ 1403/9/14 به رییس دیوان عدالت اداری، ایرادات رای صادره در هیات تخصّصی را به رییس دیوان اعلام و پیشنهاد اعمال ماده 91 قانون دیوان عدالت اداری را نسبت به آن مطرح نمود. متن نامه ایشان به شرح زیر است :
" حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر عابدی (زیده عزه)
رییس دیوان عدالت اداری
با سلام و احترام
براساس بند (خ) ماده 88 قانون برنامه ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران مصوّب سال 1395 : «ایثارگران و فرزندان شهدا و آزادگان و جانبازان و رزمندگان با حداقل دوازده ماه سابقه حضور در جبهه برای یک بار از پرداخت مابهالتفاوت برای پانزده سال سنوات بیمهای ناشی از تغییر صندوق بیمه و بازنشستگی معافند. این مبلغ به عنوان مطالبه صندوق منتقل الیه از دولت منظور و در قالب بودجه سنواتی توسط دولت پرداخت و تسویه میشود.»
همانطور که ملاحظه میشود براساس این بند قانونی، پرداخت مابه التفاوت برای پانزده سال سنوات بیمهای ناشی از تغییر صندوق بیمه بازنشستگی ایثارگران برعهده دولت است. ولی با این حال در بند 2 ماده 4 دستورالعمل اجرایی بند (خ) ماده 87 قانون برنامه ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران حکمی مقرر شده است که با حکم قانونی مذکور مغایرت دارد. در مقام توضیح باید اشاره کرد که براساس بند 1 ماده 4 دستورالعمل یادشده مقرر گردیده است که: «در صورت وجود رابطه استخدامی بیمه شده با یکی از دستگاه های مشمول، دستگاه ذی ربط مکلّف است حداکثر ظرف مدّت سه ماه پس از اعلام صندوق بیمه مقصد، نسبت به پرداخت مابه التفاوت مربوطه به حساب صندوق بیمه یادشده و از محل اعتبارات مصوّب مربوط در قوانین بودجه سنواتی اقدام نماید» که این حکم که براساس آن مسیولیت پرداخت مابهالتفاوت ناشی از تغییر صندوق افراد بیمه شده و دارای رابطه استخدامی با دستگاه های اجرایی برعهده هریک از دستگاه های اجرایی (به عنوان جزیی از دولت) گذاشته شده، با بند (خ) ماده 88 قانون برنامه ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران که تکلیف پرداخت مابهالتفاوت فوق را متوجه دولت دانسته منطبق است. ولی در بند 2 ماده 4 دستورالعمل مذکور آمده است که : «با توجه به مفاد بند (ژ) ماده 87 قانون برنامه ششم توسعه، درخصوص سایر بیمهشدگان، مابهالتفاوت متعلّقه حسب مورد به بنیاد شهید و امور ایثارگران و یا ستاد کل نیروهای مسلّح اعلام تا از محل اعتبارات مصوب مربوط در قوانین بودجه سنواتی، به صندوق بیمه مقصد پرداخت گردد» که این حکم هرچند در قسمت اول از جهت تعیین تکلیف برای بنیاد شهید (که بخشی از دولت است) درخصوص پرداخت مابهالتفاوت مذکور صحیح است، ولی از جهت مکلّف نمودن ستاد کل نیروهای مسلّح به پرداخت مابهالتفاوت یادشده (که پرداخت آن براساس بند (خ) ماده 77 قانون برنامه ششم توسعه وظیفه دولت است)، با قانون مغایرت دارد. ضمن این که براساس بند (ژ) ماده 88 قانون برنامه ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران که در بند 2 ماده 4 دستورالعمل مورد اعتراض به آن استناد شده مقرر گردیده است که: «مسیولیت رسیدگی و ارایه خدمات مطابق قوانین و مقرّرات به کلّیه جانبازان، آزادگان و خانواده معظّم شهدا که در بنیاد دارای پرونده ایثارگری میباشند به عهده بنیاد بوده و مسیولیت رسیدگی و ارایه خدمات رزمندگان هشت سال دفاع مقدس با معرفی و تأیید واحد یا مرکز امور ایثارگران نیروهای مسلّح با سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلّح جمهوری اسلامی ایران (ساتا) میباشد» که این حکم قانونی اساساً در رابطه با ارایه خدمت به جانبازان، آزادگان و خانواده معظّم شهدا بوده و موضوعاً با حکم مقرر در بند (خ) ماده 88 قانون برنامه ششم توسعه که در رابطه با تعیین تکلیف دولت برای پرداخت مابهالتفاوت ناشی از تغییر صندوق ایثارگران است، تفاوت دارد. نکته جالب توجه این است که خود هیات تخصّصی نیز در رای صادره به بی ارتباط بودن این دو بند قانونی معترف بوده و در فرازی از رای مورد اعتراض اعلام کرده است که: «با عنایت به این که حکم مقرّر در بند (ژ) ماده 87 قانون مذکور که براساس آن مقرّر شده مسیولیت رسیدگی و ارایه خدمات مطابق قوانین و مقرّرات به کلّیه جانبازان، آزادگان و خانواده معظّم شهدا که در بنیاد دارای پرونده ایثارگری هستند به عهده بنیاد بوده و مسیول رسیدگی و ارایه خدمات رزمندگان هشت سال دفاع مقدّس با معرفی و تأیید واحد یا مرکز امور ایثارگران نیروهای مسلّح با سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلّح جمهوری اسلامی ایران (ساتا) است، موضوعاً متفاوت از حکم مندرج در بند 2 ماده 4 دستورالعمل مورد شکایت است ...»
دلیل و مبنای مقام وضع کننده مقرره مورد شکایت برای استناد به بند (ژ) ماده 87 قانون برنامه ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران در متن مقررهای که در اجرای بند (خ) ماده 88 مذکور صادر شده این تلقّی بوده است که حکم مقرر در بند (خ) ماده 88 قانون برنامه ششم توسعه مصداقی از خدمات قابل ارایه به ایثارگران است که در بند (ژ) ماده 87 قانون یادشده به ارایه دهندگان خدمات مزبور تصریح گردیده است و در نتیجه میتوان با استناد به بند قانونی اخیر به تعیین مرجع ارایه کننده خدمت مقرر در بند (خ) ماده 88 قانون برنامه ششم توسعه پرداخت. ولی واقعیت است که صرفاً قسمت اول بند (خ) ماده 88 قانون برنامه ششم توسعه که مقرر میدارد : «ایثارگران و فرزندان شهدا و آزادگان و جانبازان و رزمندگان با حداقل دوازده ماه سابقه حضور در جبهه برای یک بار از پرداخت مابهالتفاوت برای پانزده سال سنوات بیمهای ناشی از تغییر صندوق بیمه و بازنشستگی معافند ...» میتوانند به عنوان مصداقی برای خدمات قابل ارایه به ایثارگران تلقّی شود، ولی قسمت دوم بند قانونی مذکور که مستند اصلی طرح شکایت توسط ستاد کل نیروهای مسلّح بوده و براساس آن مقرر شده است : «... این مبلغ به عنوان مطالبه صندوق منتقل الیه از دولت منظور و در قالب بودجه سنواتی توسط دولت پرداخت و تسویه میشود»، اصولاً در روابط فی مابین صندوق منتقلالیه و دولت حاکم است و حتی هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیز اخیراً براساس دادنامه شماره 3294 [140331390001693294] مورخ 1403/7/17 صراحتاً اعلام نموده است که احتساب سوابق بیمهای ایثارگران منوط به وصول مابهالتفاوت موضوع بند (خ) ماده 88 قانون برنامه ششم توسعه نیست و صندوق نمیتواند با استناد به عدم وصول مابهالتفاوت مزبور از احتساب سوابق بیمه خودداری نماید و حکم دادنامه اخیرالذکر نیز به روشنی بیانگر این واقعیت است که اصولاً قسمت دوم بند (خ) ماده 88 قانون برنامه ششم توسعه مصداقی از خدمات قابل ارایه به ایثارگران نیست تا بتوان با استناد به حکم مقرر در بند (ژ) ماده 87 قانون برنامه ششم توسعه مرجعی را برای ارایه خدمات مزبور تعیین نمود.
در عین حال حتی اگر بر فرض بپذیریم که استناد به بند (ژ) ماده 87 قانون برنامه ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران در جریان وضع مقرره مورد شکایت واجد ایراد نبوده، باید به این موضوع توجه نمود که حتی در فرض صحت استناد به بند قانونی مذکور نیز نمیتوان به وضع مقرره ای با مفاد مقرره مورد اعتراض اقدام کرد. زیرا براساس بند (ژ) ماده 87 قانون برنامه ششم توسعه صراحتاً مقرّر شده است که: «... مسیولیت رسیدگی و ارایه خدمات رزمندگان هشت سال دفاع مقدس با معرفی و تأیید واحد یا مرکز امور ایثارگران نیروهای مسلّح با سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلّح جمهوری اسلامی ایران (ساتا) میباشد» که همان گونه که ملاحظه میفرمایید در این بند قانونیِ غیرمرتبط نیز مسیولیت مرکز امور ایثارگران نیروهای مسلّح از مسیولیت سازمان تأمین اجتماعی نیروهایی مسلّح، از یکدیگر تفکیک شده و مرکز امور ایثارگران نیروهای مسلّح صرفاً وظیفه معرفی و تأیید ایثارگران برعهده دارد و وظیفه ارایه خدمات به ایثارگران برعهده سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلّح است. ولی در مقرره مورد شکایت وظیفه پرداخت مابه التفاوت ناشی از تغییر صندوق ایثارگران برعهده ستاد کل نیروهای مسلّح قرار گرفته که با توجه به شخصیت حقوقی مستقل ستاد کل نیروهای مسلّح از سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلّح، این حکم حتی با بند (ژ) ماده 87 قانون برنامه ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران نیز که در متن مقرره مورد اعتراض به آن استناد شده، مغایرت دارد.
لذا با توجه به مراتب فوق، بند 2 ماده 4 دستورالعمل اجرایی بند (خ) ماده 88 قانون برنامه ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران با بند (خ) ماده 88 و حتی با بند (ژ) ماده 87 قانون برنامه ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران مغایر است و پیشنهاد میگردد که رای شماره 140331390000445276 مورخ 1403/2/25 هیات تخصّصی بیمه، کار و تأمین اجتماعی دیوان عدالت اداری که در مقام تأیید مقرره مذکور صادر شده، در اجرای ماده 91 قانون دیوان عدالت اداری از سوی حضرتعالی مورد اعتراض قرار بگیرد. مراتب جهت دستور مقتضی خدمت حضرتعالی ارایه می گردد."
حجت الاسلام و المسلمین آقای دکتر عابدی رییس دیوان عدالت اداری پس از ملاحظه نامه مذکور در هامش آن مرقوم نمودند: «بسمه تعالی، با عنایت به محتویات پرونده و گزارش تهیه شده توسط جناب آقای دکتر دربین زید عزه با اعمال ماده 91 قانون دیوان موافقم. اقدام گردد.»
پس از صدور دستور رییس دیوان، پرونده جهت بررسی به هیات تخصّصی ارجاع شد و پس از اخذ نظریه هیات تخصّصی در دستور کار هیات عمومی قرار گرفت و هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/9/4 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت نمود:
رای هیات عمومی
براساس بند (خ) ماده 88 قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران: «ایثارگران و فرزندان شهدا و آزادگان و جانبازان و رزمندگان با حداقل دوازده ماه سابقه حضور در جبهه برای یک بار از پرداخت مابهالتفاوت برای پانزده سال سنوات بیمهای ناشی از تغییر صندوق بیمه و بازنشستگی معافند. این مبلغ به عنوان مطالبه صندوق منتقلالیه از دولت منظور و در قالب بودجه سنواتی توسط دولت پرداخت و تسویه میشود.» با وجود حکم قانونی مذکور، برمبنای بند 2 ماده 4 دستورالعمل اجرایی بند (خ) ماده 88 قانون برنامه ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران مقرّر شده است: «با توجه به مفاد بند (ژ) ماده 87 قانون برنامه ششم توسعه، در خصوص سایر بیمهشدگان، مابهالتفاوت متعلّقه حسب مورد به بنیاد شهید و امور ایثارگران و یا ستاد کل نیروهای مسلّح اعلام تا از محل اعتبارات مصوّب مربوط در قوانین بودجه سنواتی به صندوق بیمه مقصد پرداخت گردد» که این حکم از جهت مکلّف کردن ستاد کل نیروهای مسلّح به پرداخت مابهالتفاوت سنوات بیمهای ناشی از تغییر صندوق بیمه و بازنشستگی با حکم مقرّر در بند (خ) ماده 88 قانون برنامه ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران که پرداخت مبلغ مذکور را برعهده دولت قرار داده، مغایرت دارد و لذا برمبنای جواز حاصل از ماده 91 قانون دیوان عدالت اداری، ضمن نقض دادنامه شماره 140331390000445276 مورخ 1403/2/25 هیات تخصّصی بیمه، کار و تأمین اجتماعی دیوان عدالت اداری، بند 2 ماده 4 دستورالعمل اجرایی بند (خ) ماده 88 قانون برنامه ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران به دلیل مغایرت با بند (خ) ماده 88 قانون برنامه ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 ابطال میشود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/2/10) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. /
احمدرضا عابدی
رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری
مواد مرتبطِ دیگری هست؟
اگر این سند به مادهای از قانون مربوط است که بالا نیامده، شمارهٔ ماده را بنویسید. کارشناس بررسی میکند و پس از تأیید زیرِ همان ماده نمایش داده میشود.