آیین نامه اجرایی قانون حفاظت در برابر اشعه (۱۳۶۹/۰۲/۰۲)
بررسی لحظهای بهروزرسانی، ویژهٔ کاربران ثبتنامشده
ماده۱- هدف: - این آیین نامه
به منظور حسن اجرای قانون در برابر اشعه مصوب ۱۳۶۸ تنظیم و تدوین گردیده است.
ماده۲- تعاریف:
۱- قانون
در این آیین نامه به قانون حفاظت در برابر اشعه اطلاق می گردد.
۲- «پرتوهای یونساز» از نظر حفاظت در برابر اشعه به پرتوهائی مثل ایکس، گاما، بتا،
نوترون، آلفا و ذرات اتمی دیگر اطلاق می گردد که قادر به یونسازی در ماده می باشند.
۳- «پرتوهای غیر یونساز» از نظر حفاظت در برابر اشعه به پرتوهائی مثل ماوراء بنفش،
مادون قرمز، میکروویو، لیزر، امواج رادیوئی و نظایر آن اطلاق می گردد که قادر به
یونسازی در ماده نمی باشند.
۴- «پروانه
اشتغال» یک سند رسمی است که توسط «واحد قانونی» براساس مندرجات فصل دوم قانون، در
رابطه با مفاد ماده (۳) آن و در صورت رعایت کلیه مقررات قانون و این آیین نامه و
استانداردها، ضوابط و دستورالعملهای حفاظت در برابر اشعه غیر از مواردی که به موجب
استانداردهای پایه مستثنی شده است، برای مدت مشخص براساس ضوابط واحد قانونی صادر می
گردد.
۵- «دارنده پروانه اشتغال» یک شخص است که پروانه را از «واحد قانونی» براساس مفاد فصل
دوم قانون جهت اقدامات لازم مندرج در آن دریافت می کند.
۶- «شخص»
به هر شخص اعم از حقیقی یا حقوقی و یا نماینده رسمی و یا قائم مقام هر یک از آنها
اطلاق می گردد.
۷- «پرتوکار» به شخص حقیقی اطلاق می گردد که حسب وظیفه با منابع مولد اشعه به طور
مستمر و فیزیکی در ارتباط باشد که شامل پرتوکاران گروه (الف) و گروه (ب) می گردد.
الف)
پرتو کار گروه (الف) به شخص حقیقی اطلاق می گردد که در شرایطی کار می کند که دز
سالیانه آن می تواند از ۳درصد حد دز معادل سالانه تجاوز نماید.
ب) پرتو
کار گروه (ب) به شخص حقیقی اطلاق می گردد که در شرایطی کار می کند که معمولاً دز
دریافتی سالانه وی از ۳درصد حد دز معادل سالانه تجاوز نمی نماید.
۸- استانداردهای پایه: منظور حفاظت در برابر پرتوهای یونساز و ایمنی منابع پرتو ـ
استانداردهای پایه (دارای شماره ثبت ۷۷۵۱- سال ۱۳۸۴ از موسسه استاندارد و تحقیقات
صنعتی ایران) برای پرتوهای یونساز و پرتوهای غیریونساز ـ حدود پرتوگیری (دارای
شماره ثبت ۸۵۶۷ سال ۱۳۸۵ از مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنفی ایران) برای پرتوهای
غیریونساز در صورت اصلاح آخرین نسخه اصلاح آنها قابل استناد است. (الحاقی به موجب مصوبه مورخ ۱۵/۷/۱۳۸۶ هیأت
وزیران)
ماده۳- انجام هرگونه فعالیت در ارتباط با موارد مندرج
در بندهای ۱، ۲، ۳ و ۴ ماده (۳) قانون که در استانداردهای پایه به عنوان موارد
مستثنی شده تعیین شده نیاز به اخذ پروانه اشتغال ندارد.
تبصره- واحد قانونی می تواند عدم الزام به اخذ پروانه
را مشروط به رعایت مواردی نماید که در دستورالعملها مشخص می شوند. (الحاقی به موجب مصوبه مورخ ۱۵/۷/۱۳۸۶ هیأت
وزیران)
ماده۴- مسئول فیزیک بهداشت باید دارای حداقل درجه
دیپلم در یکی از رشته های علمی و فنی با سابقه کار مؤثر در رشته حفاظت در برابر
اشعه و گذراندن دوره های آموزشی تخصصی با تشخیص واحد قانونی بوده و از سلامت جسمی
و روحی کامل برخوردار باشد.
تبصره- در امور ویژه کار با اشعه مثل پرتو درمانی، پزشکی هستهای، مراکز
بزرگ رادیولوژی، مراکز هستهای و دانشگاه ها، حداقل تحصیلات مسئول فیزیک بهداشت
درجه کارشناسی در رشته های علمی و فنی در رابطه به پرتوها خواهد بود.
ماده۵- شخص مسئول لازم است در رشته مربوط به حوزه
پروانه مورد درخواست دارای حداقل تحصیلات کارشناسی در یکی از رشته های علمی و فنی
در رابطه با پرتوها بوده و از سلامت جسمی و روحی کامل برخوردار باشد.
تبصره ۱- در شرایط ویژه و در امور غیر پزشکی و کمبود
متخصص در رشته مربوطه، دارندگان مدرک تحصیلی کارشناسی در یکی از رشته های علمی و
فنی و موفقیت در آزمونهای مربوطه با تشخیص واحد قانونی می توانند به عنوان شخص
مسئول انجام وظیفه نمایند. (به موجب
اصلاحی موخ ۱۵/۷/۱۳۸۶ عبارت «حداقل دیپلم با حداقل (۶) سال سابقه کار مؤثر کار با
اشعه» حذف و عبارت «کارشناسی در یکی از رشته های علمی و فنی» جایگزین آن شده است.)
تبصره ۲- در امور تشخیص و درمان پزشکی شخص مسئول لازم است دارای تحصیلات و
شرایط مشخص شده در ضوابط و دستورالعملهای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی باشد.
ماده ۶- جهت صدور پروانه اشتغال باید اقدامات زیر بر
حسب مورد براساس ضوابط واحد قانونی توسط متقاضی دارای پروانه کسب انجام شده و مدرک
لازم حداقل دو ماه قبل از اقدام نسبت به مفاد ماده (۳) قانون به واحد قانونی ارائه
گردد. (به موجب اصلاحیه مورخ ۱۵/۷/۱۳۸۶
عبارت «حسب مورد» حذف و عبارت «براساس ضوابط واحد قانونی» جایگزین آن شده است.)
الف) طبق
ماده ۵ فصل دوم قانون، معرفی یک نفر به عنوان شخص مسئول و یک نفر به عنوان مسئول
فیزیک بهداشت با سطح تحصیلی و تخصصی مذکور در مواد ۴ و ۵ این آیین نامه با ارائه
مدارک تحصیلی و تخصصی و سوابق کار با اشعه.
ب) ارائه
اطلاعات جامع طرح در رابطه با کار با اشعه که پروانه جهت آن درخواست شده است با
توصیف و توجیه ضرورت انجام طرح و مزایای آن برای جامعه در مقایسه با سایر روشهای
موجود به طوری که پرتوگیری کارکنان و مردم جامعه به «هرچه کمتر مواجه شدن» کاهش
یابد.
ج) ارائه
گزارشهای علمی و فنی شامل نقشه های ساختمانی، تأسیسات، سیستم دفع فاضلاب و پسماند
و غیره بر حسب لزوم.
د) ارائه
مشخصات فنی کامل وسایل، دستگاه ها و تأسیساتی که جهت کار با اشعه مورد استفاده
قرار می گیرد. (با الصاق نقشه ها،
کاتالوگ، محاسبات و غیره)
ه)
ارائه فهرست کاملی از وسایل و تجهیزات ایمنی حفاظتی مورد استفاده در طرح.
و) در
صورتی که طرح مورد نظر امکان پرتوزائی محیط را دارد ارائه گزارش محیطی و طرح جامع
تجهیزات مورد نیاز جهت جلوگیری از آلودگی محیط و سیستمهای اندازهگیری مربوط.
ز) ارائه
دستورالعمل اورژانس به منظور مقابله با سوانح در شرایط اضطراری.
ح) ارائه
مدرک تحصیلی و تجربی و باز آموزی و آموزش پرتوکاران و کارکنان مربوطه.
ط) ارائه
موافقت اصولی وزارتخانه، سازمان و یا هر ارگان ذیربط.
تبصره- درخواست صدور پروانه هیچگونه تعهدی برای واحد
قانونی جهت صدور پروانه در صورتی که درخواست کننده دارای شرایط کافی و لازم نباشد
ایجاد نمی نماید.
ماده ۷- دارنده پروانه اشتغال مکلف است دو ماه قبل از
انقضاء مدت اعتبار پروانه خود درخواست تمدید نماید.
ماده ۸- وقتی مطابق مقررات این آیین نامه درخواست
تمدید پروانه می گردد پروانه فعلی، در صورتی که قبلاً طبق مفاد ماده (۱۷) قانون به
حالت تعلیق در نیامده و یا لغو نشده باشد، تا زمان تمدید و یا صدور پروانه جدید و
یا لغو آن اعتبار خواهد داشت.
ماده ۹- در موارد خاص کار با اشعه با فعالیت محدود (از
نظر تعداد منابع، انرژی، پرتو دهی و کاربرد) براساس استانداردهای واحد قانونی و در
صورتی که واحد قانونی تشخیص دهد که قوانین، مقررات، استانداردها و ضوابط و
دستورالعملهای حفاظت در برابر اشعه می تواند به خوبی توسط یک یا دو شخص انجام
پذیرد، یک یا دو نفر شخص حقیقی واجد شرایط می توانند مسئولیت شخص حقیقی دارنده
پروانه، شخص مسئول و مسئولیت فیزیک بهداشت را بر عهده بگیرند.
ماده۱۰- به طور کلی اخذ پروانه شامل ارسال درخواست
کتبی با مدارک مورد نیاز، ثبت درخواست، بررسی درخواست، بازرسی، مجوز اولیه و مجوز
بهرهبرداری است. گذراندن این مراحل با عنایت به پیچیدگی کار با اشعه از ضروریات
علمی و فنی است.
ماده ۱۱- در مورد کار با اشعه به طور محدود و یا برای
مدتی که از یک سال تجاوز نکند و یا در موارد خاص و بر حسب ضرورت یا تشخیص واحد
قانونی، به جای پروانه می تواند مجوز مدتدار با شرایط مندرج در آن صادر گردد.
ماده ۱۲- شخص مسئول مکلف است به پیامدهای ناشی از عدم
رعایت مفاد قانون و این آیین نامه آگاه بوده و مسئولیتهای ممکن را بپذیرد.
ماده ۱۳- مسئول فیزیک بهداشت مکلف است وظایف حفاظت در
برابر اشعه فعالیت محدود پروانه را به عهده داشته و مسئولیتهای مربوطه را آگاهانه
بپذیرد.
ماده ۱۴- دارنده پروانه اشتغال، شخص مسئول و پرتوکاران
مکلفند دستورالعملها و توصیه های مسئول فیزیک بهداشت را براساس قوانین، مقررات، آیین
نامه ها، استانداردها و توصیه های واحد قانونی پذیرفته و به اجراء در آورند و
نیازهای مربوط به حفاظت اشخاص حوزه پروانه را در اختیار وی قرار دهند.
ماده ۱۵- طبق ماده (۹) قانون دارنده پروانه اشتغال مکلف
است کلیه افرادی را که به کار با اشعه گمارده می شوند، قبل و بعد از استخدام و به
صورت دورهای در طول استخدام و یا در شرایط اضطراری، تحت معاینه ها و آزمایشهای
پزشکی لازم و آزمایشهای تخصصی قرار داده و مدارک مربوطه را در اختیار واحد قانونی
قرار دهند.
تبصره ۱- آزمایشها و معاینه های پزشکی اولیه نباید
زودتر از یک ماه قبل از شروع کار با اشعه انجام شده باشد.
تبصره ۲- جهت هر شخص پرتوکار تحت پوشش پروانه لازم است
یک پرونده شخصی که حاوی کلیه اطلاعات فردی از جمله سوابق پرتوگیری و نتایج
آزمایشها و معاینه های پزشکی باشد تشکیل گردد.
تبصره ۳- در صورتی که در هر مرحله براساس آزمایشها و معاینه های پزشکی
تشخیص داده شد که ادامه کار با اشعه برای شخص زیان آور است لازم است توسط شخص
مسئول و مسئولیت فیزیک بهداشت از ادامه کار وی با اشعه جلوگیری گردد.
تبصره ۴- از پرتوکاران گروه (الف) لازم است حداکثر هر شش ماه یک بار و از
پرتوکاران گروه (ب) حداکثر هر یک سال یکبار و از هر دو گروه در شرایط اضطراری
آزمایش و معاینه های کل پزشکی بر حسب تشخیص و توصیه «واحدهای قانونی» به عمل آید.
تبصره ۵- آزمایشها و معاینه های پزشکی لازم است براساس دستورالعمل واحد
قانونی به عمل آید.
تبصره ۶- در صورتی که یک پرتوکار محل کار خود را تغییر
دهد لازم است سوابق کار با اشعه، پزشکی و پرتوگیری وی عیناً به محل کار جدید منتقل
شود.
ماده ۱۶- دارنده پروانه اشتغال مکلف است در صورت بروز
سانحه و یا پرتوگیری مشکوک هر شخص حقیقی ناشی از کار با اشعه حوزه پروانه خود را
مورد آزمایشهای و معاینه های پزشکی قرار داده و مراقبتهای پزشکی لازم را تا حصول
اطمینان از سلامت وی ادامه دهد.
تبصره- کلیه هزینه آزمایشها و معاینه های پزشکی قبل از استخدام و دورهای
و شرایط اضطراری به عهده دارنده پروانه اشتغال است.
ماده ۱۷- اشخاص بین ۱۶ تا ۱۸ سال سن مشغول در دوره های
آموزشی و پژوهشی می توانند فقط در گروه کاری (ب) مشروط بر این که قوانین و مقررات
و استاندارهای حفاظت در برابر اشعه را رعایت نمایند با کسب مجوز از واحد قانونی از
مفاد بند یک ماده (۱۰) فصل دوم قانون مستثنی گردند.
ماده ۱۸- بهای خدمات ارائه شده از طرف واحدهای قانونی
تا ارسال تعرفه جدید طبق تعرفه مصوب ۱۸/۳/۱۳۶۷ هیأت وزیران دریافت می گردد.
ماده ۱۹- به منظور اجرای بند (۳) ماده (۲۰) مقررات ویژه
قانون، موارد زیر لازم الاجراء است.
۱- خدمت
و افزایش قیمت قابل احتساب در بند (۳) ماده (۲۰) قانون حداکثر ۳۰ سال خواهد بود.
۲- تشخیص
نهایی سوابق کار با اشعه و احتساب افزایش خدمت به تأیید واحد قانونی می باشد.
۳- هرگاه
شخصی بر طبق مقررات این آیین نامه بازنشسته و بعد معلوم شود که براساس تقلب و
مدرکسازی به این استحقاق رسیده است از امتیاز بند (۳) ماده (۲۰) کلاً محروم و مکلف
به پرداخت کلیه وجوهی است که به وی پرداخت شده و خسارت ناشی از آن از وی اخذ خواهد
شد.
ماده ۲۰- احتساب سوابق کار با اشعه جهت بازخرید،
بازنشستگی، ازکارافتادگی و تعیین حقوق وظیفه به شرح زیر می باشد:
الف) کارکنان با پرتو گروه (الف) به ازاء هر سال خدمت یک سال افزایش خدمت مورد قبول تا
حداکثر ده سال.
ب) کارکنان با پرتو گروه (ب) به ازاء هر سال خدمت ۶ ماه افزایش خدمت مورد قبول تا
حداکثر پنج سال.
تبصره ۱- در مورد افرادی که قبل از تصویب قانون با
تشخیص واحد قانونی به طور مستمر به کار با اشعه اشتغال دارند فقط بند (۳) ماده
(۲۰) قانون لازم الاجراء است.
ماده ۲۱- هر شخصی که براساس مفاد مقررات قانون و آیین
نامه بازنشسته می گردد، مجاز به اشتغال مجدد به کار با اشعه نخواهد بود.
ماده ۲۲- به منظور اجراء مفاد مندرج در ماده (۲۰) قانون
(به استثنای بند ۳) به افرادی که به طور مستمر بهکار با اشعه اشتغال دارند برحسب
مورد مزایای زیر تعلق می گیرد و از تاریخ تصویب قانون (۲۰/۱/۱۳۶۸) لازم الاجراء
است.
تبصره ۱- مزایای فوق الذکر در صورت تغییر شرایط این آیین نامه
و یا شرایط کاری شخص لازم التغییر است.
الف) به پرتوکاران
گروه (الف) تا میزان حداکثر ۱۰۰درصد مزایای مندرج در بندهای ۱- و ۲ و ۳ و ۴ ماده
۲۰ قانون طبق شرایط زیر:
- برحسب
تجربه و تبحر در کار با اشعه تا ۲۰درصد.
- برحسب
داشتن گرایش هستهای در دوران تحصیل و یا گذراندن دروس فیزیک بهداشت و یا فیزیک
پزشکی یا دوره های تخصصی حفاظت در برابر اشعه تا ۲۰درصد.
- برحسب
به کار بردن وسایل حفاظت در برابر اشعه فردی و وسایل حفاظتی مورد نیاز تا۱۰درصد.
- برحسب
شرایط کار حداکثر تا ۵۰درصد باید توسط دارندگان پروانه اشتغال اعمال و پرداخت
گردد.
ب) به
پرتوکاران گروه (ب) تا میزان حداکثر ۶۰درصد مزایای مندرج در بندهای ۱- و ۲ و ۴
ماده۲۰ قانون طبق شرایط زیر:
- برحسب
تجربه و تبحر در کار با اشعه تا ۱۵درصد.
- برحسب
داشتن گرایش هستهای در دوران تحصیل و یا گذراندن دروس فیزیک بهداشت و یا فیزیک
پزشکی یا دوره های تخصصی حفاظت در برابر اشعه تا ۱۰درصد.
- برحسب
به کار بردن وسایل حفاظت در برابر اشعه فردی و وسایلحفاظتی مورد نیاز تا۱۰درصد.
- برحسب
شرایط کار حداکثر تا ۲۵درصد باید توسط دارندگان پروانه اشتغال اعمال و پرداخت گردد.
ماده ۲۳- علاوه بر احکام مندرج در این آیین نامه در
موارد ضروری و در چهارچوب قانون و این آیین نامه و با رعایت سایر مقررات،
دستورالعملها و ضوابط لازم از جمله ضوابط مربوط به اصول حفاظت در برابر اشعه،
پروانه و مسئولیتهای آن، پرتوگیری شغلی، پزشکی، مردم و مقررات ایمنی منابع پرتو با
تصویب واحد قانونی ابلاغ خواهد شد.
تبصره- ضوابط موضوع این ماده در مورد مؤسسات پزشکی به
تأیید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و واحد قانونی خواهد رسید. (الحاقی به موجب مصوبه مورخ ۱۵/۷/۱۳۸۶ هیأت
وزیران)
ماده ۲۴- با توجه به تغییرات سریع در
دانش حفاظت در برابر اشعه، مقررات این آیین نامه می تواند هر دو سال یکبار و بر
حسب ضرورت و اضطرار طبق تشخیص «واحد قانونی» و پس ار تصویب دولت مورد تجدیدنظر
قرار گیرد.
مواد مرتبطِ دیگری هست؟
اگر این سند به مادهای از قانون مربوط است که بالا نیامده، شمارهٔ ماده را بنویسید. کارشناس بررسی میکند و پس از تأیید زیرِ همان ماده نمایش داده میشود.